ISPARTA’DA SAĞLIK

 

Cumhuriyet öncesi yılların  ihmal ve bakımsızlıkları, sağlık personeli ve araç-gerecinin

 

yetersizliği ve özellikle ardı arkası kesilmeyen savaş ve isyanların doğurduğu yoksulluk ve

 

sefalet hali karşısında insanlar ,üfürükçü nefesinden ve kocakarı ilaçları ile halk

 

hekimliğinden şifa beklemek zorunda kalmışlardır.

 

Isparta’nın ilk sağlık teşkilatı, 1869 yılında kurulan Isparta Belediye Tabibliği’dir. 1895

 

yılında ise Böcüzade Süleyman Sami Efendi’nin Belediye Başkanlığı zamanında bir Belediye

 

Eczanesi açılmıştır.

 

Bu yıllarda Türk Hekim ve Eczacısı bulunmadığı için hizmetler Rum ve Ermeni Doktor

 

ve Eczacılar tarafından yürütülmüştür. Böcüzade Süleyman Sami Efendi 1908 yıllında Mebus

 

seçildikten sonra Damadı Hüseyin Hüsnü Bey’in eczacı ,akrabası Ziya Bey’in de doktor olarak

 

yetişmelerini sağlamış, ikisi de Isparta’nın ilk Türk Eczacı ve Hekimi olarak Isparta’da görev

 

yapmışlardır.

 

            Isparta’da ilk hastane, 1900 yıllında Mutasarrıf Hüsnü Bey tarafından şimdiki Belediye

 

binasının batısındaki Piri Efendi mezarlığının altında ,Gureba Hastanesi adı ile yaptırılmış ve

 

04 EKİM 1914 de meydana gelen çok şiddetli depremde tamamen yıkılmıştır. Bunun üzerine

 

1915 yılında Mutasarrıf Hakkı Behiç Bey zamanında şimdiki Kan Merkezi ve Doğum ve

 

Çocuk Bakımevi Kreşi’ nin olduğu yerdeki Bülbül Kahvesi Bahçesi ve Şeyh Aliler ‘in bahçesinin

 

birleştiği büyük arsa üzerinde iki katlı ve 30 yataklı olması planlanan bir memleket hastanesi

 

temeli atılmıştır. Savaşlar nedeni ile inşaat 1922 yılında tamamlanabilmiştir.

 

            1921 yılında Doktor Rafet Bey’in Mutasarrıflığı zamanında ilk Liva İdare Meclisi

 

açılmış ,bu suretle Sağlık Müdürlüğü kurularak Ali Fahrettin Bey ilk Sağlık Müdürü olarak

 

Ankara Hükümeti ‘nce atanmıştır.

 

 

 

 

 

            1921 yılında ,savunma ve saldırı çarpışmalarında yaralanan ve hastalananlara hizmet

 

etmek üzere ,Çay Boyu’nda depremde yıkılmadan kalan evlerden çoğunun kullanılması ile 2000

 

yataklı bir Asker Hastanesi oluşturulmuş, ayrıca 01 OCAK 1922 de 500 yataklı bir Hilal-i

 

Ahmer (Kızılay) Hastanesi önceden boşaltılan Hükümet Konağı Binası’nda Baştabib Mim

 

Kemal Bey’in açılış konuşmasını takiben Halide Edip (ADIVAR) Hanımefendi tarafından

 

hizmete açılmıştır.

 

 

                        Halide Edip (ADIVAR) Isparta Kızılay Hastanesinin Açılış Töreninde

 

 

            Cumhuriyet öncesi dönemde Isparta ve çevresinde görülen salgın hastalıklardan en

 

önemlisi ,1830 yılında başlayan ve ilk zamanlar günde 200-300 ölüm vakasına neden olan veba

 

salgınıdır. Daha sonra 1917 ‘de uyuz hastalığı ve 1918 ‘de ise bölgedeki muhacirlerde tifüs

 

salgınları görülmüştür.

 

           

Bu dönemde doğumlar, Ebe Nine olarak vasıflandırılan yaşlı, cahil ve ehliyetsiz

 

kimselerce yapılmış, pekçok çocuk ve ananın ölümüyle sonuçlanmış, gelişmişliğin göstergesi olan

 

çocuk ölümleri, korkunç boyutlara ulaşmıştır.

 

            Dünün sağlık anlamında Cumhuriyet’e bıraktığı miras, sağlıksızlık ve sınırsız

 

mezarlıktır . Cumhuriyetin eli, yerinde kurtarıcı tedbirleri ile milletimize uzanıncaya kadar

 

durum böyle sürüp gitmiştir. Cumhuriyet’in kuruluşundan bu yana sürekli ilerleyerek

 

yürütülen sağlık hizmetleri sayesinde halkımızın sağlık durumunda önemli gelişmeler

 

sağlanmıştır.

 

         1923-1940

 

            Cumhuriyetle birlikte Isparta’nın Vilayet olması ile Bakanlık tamimlerine uygun

 

olarak sağlık hizmetleri Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüğü kontrolünde yürütülmüş, bu

 

dönemde merkez ilçede bir Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürü, bir Hükümet Tabibi, bir

 

Belediye Tabibi, Memleket Hastanesinde dahiliye ve hariciye mütehassısı olarak iki hekim,

 

ilçelerde birer Hükümet Tabibi, bütün vilayette toplam 13 sağlık memuru ve 6 ebe hizmet

 

vermiştir.

           

            Yine bu dönemde Memleket Hastanesi bir takım tadilatlarla genişletilerek yatak sayısı

 

50’ ye çıkarılmıştır. Cumhuriyet’in İlanını takip eden ilk 15 yıl içinde Memleket Hastanesi’nde

 

yaklaşık 25000 kişiye ayaktan ve yatarak tedavi hizmeti verilmiştir.

 

            Cumhuriyet döneminde Isparta’da ilk açılan eczane, İstanbul Darülfünunu Tıp

 

 Medresesi’nden eczacı icazetnamesine sahip olan Muzaffereddin AYTAÇ tarafından 1923

 

yılında açılmış olan Şifa Eczanesi’dir.

                                   Şifa Eczanesinin o dönemde kullandığı eczane kaşesidir.

 

 

            Bu dönemde Isparta’nın 4 İlçesi olan Eğirdir, Şarkikaraağaç, Yalvaç ve Uluborlu’da

 

sağlık teşkilatları ,Hükümet Tabipliği olarak hizmet vermeye başlamıştır. Bu tabiplikler uzun

 

süre kendi binaları olmadığından mahallen temin edilen binalarda hizmet vermişlerdir.

 

Örneğin; Yalvaç ilçesinde hizmet yerleri  sırası ile;

 

            -Bankalar Caddesindeki İnceler’in Mehmet’e ait binanın 2.katı

 

            -Şu andaki Müze’nin bahçesinde Avşarlı Hafız Tursun’a ait ev

 

            -Şu andaki Öğretmenevi’nin yanında bulunan Doktor Lokman Başaran’a ait bina

 

            -Şu andaki Belediye Sarayı’nın bulunduğu yerdeki Avukat Ali Bal’a ait evdir.

 

            Daha sonradan ilçe olan dönemin büyük bucaklarından;

 

            -Atabey’de sağlık problemleri şehir merkezine yakın olması nedeni ile hastsların

 

Isparta’ya götürülmesi yolu ile çözümlenmiştir.

 

            -Aksu’da hastalıkların tedavisi için “Yakı” adı verilen, hastalığın özelliğine göre bitki

 

karışımlarından yapılan ve hastalıkla ilgili vücut bölgesine tatbik edilen ilaçlar kullanılmıştır.

 

            Gelendost’da  kırık çıkıklar köy doktoru denen ehliyetsiz kişiler tarafından tedavi

 

edilmeye çalışılmış, yara ve berelere doğada bulunan çeşitli otlar tatbik edilmiş, ağır hastalar at

 

arabası ile Yalvaç’a götürülmüştür.

 

            -Gönen’de sağlık sorunları, hastaların Isparta Memleket Hastanesi’ne gönderilmesi

 

sureti ile çözümlenmeye çalışılmıştır. 1937 yılında maaşı İl Özel İdaresi’nden karşılanmak

 

üzere Gönen ve çevresindeki 24 köye gezici köy sağlık memuru olarak hizmet veren İbrahim

 

TEKELİ adlı Gönen’li şahıs ,gerek sıhhıye askeri olarak edindiği bilgiler,

 

 gerekse Rusya’da kaldığı 2 yıl içerisinde şifalı otlardan ilaç yapma konusunda öğrendiklerini

 

 uygulayarak sağlık hizmeti vermiştir.

 

            -Keçiborlu’da sağlık hizmeti ,ilk defa 1936 yılında Etibank Keçiborlu Kükürt

 

İşletmesi’ne doktor atanması ile başlamıştır. Keçiborlu merkezinde oturan halkın büyük kısmı

 

Kükürt İşletmesi’nde çalıştığından sağlık hizmetlerinde buradan yararlanılmıştır.

 

           

            Ayrıca haftada 1-2 gün Isparta’dan gelen anlaşmalı diş hekimi tarafından diş muayeneleri

 

de yapılmştır. Yine İşletme’nin günün koşullarına uygun bir eczanesi de hizmet vermiştir.

           

            -Senirkent’te sağlık hizmetleri, Uluborlu’daki Hükümet Tabipliği’nden istifade edilerek

 

yürütülmüştür.

 

            -Sütçüler’de her türlü sağlık problemi ,hastaların Eğirdir ve Isparta’daki sağlık

 

kuruluşlarına götürülmesi ile çözümlenmeye çalışılmış iken 1938’ de ilçe statüsüne kavuşması

 

ile ilk sağlık teşkilatı oluşturularak ilçede vatandaşa ait konutlarda hizmet verilmiştir.

 

            -Yenişarbademli’de ise sağlık hizmetleri Şarkikaraağaç’daki Hükümet Tabipliği’nden

 

istifade edilerek yürütülmüştür.

 

            Bu dönemde Isparta ve çevresinde çok büyük salgın hastalıklar görülmemiştir.

 

Bununla birlikte bölgede görülebilen hastalıklar

 

            -Guatr: Isparta’nın sularında iyot eksikliğinden kaynaklanmıştır.

 

            -Raşitizm: Özellikle kış başında doğan çocukların güneş görmemesi nedeni ile

 

görülmüştür.

 

            -Zatürree ve Bronşit: İklim itibari ile bölgenin soğuk olması ve halkın sağlığını koruma

 

hususuna gereği kadar önem vermemesi nedeni ile görülmüştür.

 

            -Yaz ishalleri: Bu dönemde çocuk ölümlerinin başlıca nedenlerinden biri olarak

 

görülmüştür. Ölümlerin sebebi cehalet ve Çocuk bakımı ile beslenmesindeki bilgisizlikti.

 

            -Verem: Zaman zaman akciğer ve kemik veremi vakası görülmüştür.

 

            - Sıtma: Şehir içinde az görülmekle birlikte Eğirdir Gölü çevresi ve özellikle Kuleönü

 

bataklıklarına yakın köylerde daha sık rastlanmıştır.

 

            -Frengi: Sosyal hastalıkların en önemlilerinden biri olup özellikle Balkan ve 1.Dünya

 

Savaşları’ndan sonra terhis olan askerler vasıtası ile bölgede görülmeye başlanmıştır. 1923

 

1938 yılları arasında Isparta’da Frengi görülme oranı % 0. 5 olup bu 15 yıl içinde 950 frengi

 

vakası tesbit edilerek tedavi altına alınmıştır.

 

 

 

            1940-1950

 

            Kurtuluş Savaşı yıllarında büyük hizmetler verip sonradan lağvedilen Isparta Asker

 

Hastanesi 1939 ‘da tekrar açılmış ,1942-1943 yıllarında 328 No’lu Memleket İçi Hastane adı ile

 

hizmet verip 2.Dünya Savaşı’nı takiben yine lağvedilmitir.

 

            Yine bu yıllarda karşımıza çıkan bir başka sağlık teşkilatı da Sıtma Savaş Teşkilatı’dır.

 

1942 yılında Antalya Sıtma Savaş Başkanlığı’na bağlı Isparta Sıtma Savaş Tabibliği olarak

 

kurulmuştur.

 

             2.Dünya Savaşı’nı takiben 1945 yılında,Hastane Yaptırma Derneği’nin  teşebbüsü

 

 ile Ispartalılar’ın ayni ve nakdi bağışları toplanarak şehrin ileri gelenlerinden Hacı

 

Mustafa ATABAKAN, Yüksek Mühendis Kazım AYDAR ve dönemin Belediye Başkanı Hilmi

 

ÇAKMAKÇI’nın da yoğun gayretleri ile 100 yataklı yeni bir hastane yapımına başlanmış, çatı

 

katı dahil 4 katlı olarak 1948 yılında tamamlanıp hizmete açılmıştır.

                                                           Isparta Devlet Hastanesi binası

            1948 yılında Verem Savaş Derneği tarafından,  bir hekim ile anlaşılarak 6 yıl süre ile

 

haftada 1-2 gün poliklinik hizmeti vermesi sağlanmıştır.

           

            Eski Memleket Hastanesi 1950 yılında tamir edilip Isparta Verem Hastanesi olarak

 

hizmete açılmıştır.

 

 

            Isparta’daki ilçe ve bucaklarda sağlık hizmeti mevcut imkanlar dahilinde yürütülmüş,

 

 askerliğini sıhhiye olarak yapıp tezkere alarak memleketine dönen gençler, merkezi yerlerdeki

 

tabiplerin verdikleri reçetelerin tatbikine nezaret etmiş, enjeksiyonların ve   gerekiyorsa

 

pansumanların yapılması sureti ile sağlık hizmeti vermişlerdir.

 

            -Örneğin Gelendost’ta Ahmet TUNCAY isimli şahıs gezici sağlık hizmeti vermiş, kırık-

 

çıkık işlerini kendi yöntemleri ile tedavi etmeye çalışmıştır. Zatürree ve karın ağrısı için kuru

 

üzüm ve kuru incirin dövülüp hamura karıştırılarak cilde tatbik edilmesi gibi yöntemler

 

kullanılmış, veremlilere ise tedavi için kaplumbağa kanı içirilmiştir.

 

            -Keçiborlu’nun 1947’ de ilçe olmasını takiben Hükümet Tabipliği kurulmuş daha önce

 

nahiye iken Sağlık Bakanlığı’na bağlı 1 sağlık memuru ve 1 ebe tarafından verilen hizmetlere

 

böylece tabiplik hizmetleri de eklenmiştir. Hükümet Tabipliği ,kendi binası olmadığından

 

vatandaşa ait kiralık binalarda hizmet vermiştir.

 

            -1940’ lı yıllarda Senirkent Belediyesi’nce Tabiplik kadrosu tahsis edilerek Belediye

 

Tabipliği kurulmuştur.

 

            -Yalvaç’ta 1950 yılında 15 yataklı bir sağlık merkezi hizmete açılmıştır.

 

            -1940 yılında Gönen Köy Enstitüsü’nün açılması ile bu dönemde haftada bir gün hem

 

ders vermek ,hem de hastaların muayene ve tedavisi için Isparta Memleket Hastanesi’nden bir

 

doktor görevlendirilerek sağlık hizmeti yürütülmüştür.

 

            -Yenişarbademli’de bu dönemde Köy Enstitüleri’ne bağlı İzmir Kızılçullu Sağlık

 

Okulu’ndan mezun olan 4 sağlık memuru ve Yalvaç’ta sıtma mücadele kursu alan 2 kişi köyde

 

sağlıkla ilgili tüm konularda görev yapmış, bu vesile ile Yenişarbademli ilk defa resmi sağlık

 

görevlilerine kavuşmuştur.

 

            Bu dönemde Isparta ve çevresindeki en önemli sağlık sorunu, özellikle Aksu, Gelendost,

 

Yenişarbademli, Gönen Kırıkçayır, Boğazova ve Bozanönü bölgelerinde görülen ve çok sayıda

 

ölüme neden olan sıtma salgınlarıdır. 1940’lı  yılların ortalarında kinin tedavisinin uygulanmaya

 

başlaması ve bataklıkların hendekler açılarak kurutulması sonucu salgının önü alınabilmiştir.

 

 

 

 

           

 

 

1950-1960

 

            1952-1956 yıllarında, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı’nca Devlet Hastanesi bahçesinde

 

100 yataklı bir Göğüs Hastanesi inşa edilerek 1956’ da Verem Hastanesi bu binaya taşınmıştır.

 

            Bu arada 01.03.1954 tarihinde Memleket Hastanesi, Özel İdare’den Sağlık ve Sosyal

 

Yardım Bakanlığı’na geçerek Isparta Devlet Hastanesi adını almıştır. Bu dönemde 1 hariciye,

 

1 dahiliye, 1 nisaiye, 1 göz hastalıkları, 1 röntgen uzmanı, 1 eczacı ,7 hemşire, 2 memur, 40 hasta

 

bakıcı ile hizmet vermiştir.

 

            01.05.1958 de ise Gögüs Hastanesi, Devlet Hastanesi’ne bağlanarak toplam yatak sayısı

 

225’e çıkarılmıştır.

 

            Verem Hastanesi’nin boşalttığı eski Memleket Hastanesi binası ,kurucu Başhekim

 

Dr.Sadık YAĞCI’nın yoğun çabaları ile 1958 yılında onarılarak 17.10.1958’de Merhum

 

Başbakan Sayın Adnan MENDERES  tarafından 50 yataklı Doğum ve Çocuk Bakımevi olarak

 

hizmete açılmıştır.

 

 

 

Merhum Başbakan Adnan MENDERES’in Doğumevi açılış töreni sırasında kendi el yazısı ile yazdığı temenni mesajı

 

                        Adnan MENDERES’in Doğumevi açılış törenini takiben hastaneyi  ziyareti

 

            2.Dünya Savaşı sonrasında lağvedilen Asker  Hastanesi 1955 yılında 58.Tümen’in

 

kuruluşu ile tekrar açılmış, 1956-1959 yıllarında Tümen Komutanı Tümgeneral Fevzi

 

OKAN’ın gayretleri ile şimdiki Devlet Hastanesi civarında 200 yataklı bir Asker Hastanesi

 

yapılarak hizmete açılmıştır.

           

            08.07.1954’de şu andaki Basın Merkezi’nin olduğu yerdeki bina ,Verem Savaş Derneği

 

tarafından kiralanarak faaliyete geçen Verem Savaş Dispanseri, 1955-1958 yıllarında Verem

 

Savaş Derneği tarafından o dönemin dernek başkanı işadamı Sayın Şevket DEMİREL’’in

 

öncülüğünde inşa edilen kendi binasında hizmete girmiştir.

           

1958 yılında tamamlanan Verem Savaş Dispanseri binası

 

 

 

            1958 yılında Isparta’da eksikliği duyulan ana-çocuk sağlığı ve ebelik hizmetlerini

 

temin etmek amacı ile Merhum  Dr. Suat  SEREN’in destekleri ile Dr.Sadık YAĞCI  tarafından

 

 Ana ve Çocuk Sağlığı  (AÇS) Merkezi ve ilk olarak 28 öğrencisi ile Köy Ebe Okulu açılmıştır.

 

                                    Ebelerin mezuniyet töreninden bir görüntü (1968)

           

            1950-1960 yılları Isparta’nın ilçelerinde sağlık teşkilatı ile ilgili yapılanma çalışmaları

 

açısından oldukça hareketli geçmiştir:

 

            -1952 yılında Eğirdir eski Hükümet Binası onarılarak 100 yataklı bir Kemik

 

Hastalıkları Hastanesi’ne dönüştürülmek sureti ile hizmete açılmıştır. Başarılı çalışmaları ile

 

Bakanlığın dikkatini çeken bu birimin genişletilmesine karar verilmiş, Eğirdir merkezine 2

 

km.uzaklıkta Konya yolu üzerinde 40 dekarlık arazi üzerine Başhekim Merhum Prof.Dr.Orhan

 

ASLANOĞLU’nun yoğun çabaları ve Devlet Vatandaş işbirliği ile 1957 yılında 400 yataklı

 

ikinci binanın temeli atılmış, 1958 yılında tamamlanarak yatak sayısı 500’e çıkartılmıştır. Bu

 

branş hastanesinin Türkiye çapında hizmetlerini genişletmesi ile mevcut yatak sayısının da

 

yetersiz kalması üzerine 1959’da 200 yatak ilavesi ile kadro 700 yatağa yükseltilmiştir.

 

                        1950’li yıllarda Eğirdir Kemik Hastalıkları Hastanesi binası

 

                       

            -Senirkent İlçesinde ise 1950-1954 yıllarında Dokumacılar Kooperatifi ve özellikle

 

Milletvekili Dr.Tahsin TOLA’nın öncülüğünde Devlet-Vatandaş işbirliğinin güzel bir örneği

 

sergilenerek tamamlanan 90 yataklı Göğüs Hastanesi binası ve 20 yataklı büyük tip sağlık

 

 merkezi  hizmete açılmıştır.Aynı yıllarda ihtisas yapmak üzere Dokumacılar Kooperatifi

 

 tarafından evvelce İstanbul ve daha sonra da Amerika’ya gönderilmiş olan İç Hastalıkları ve

 

 Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dr.Ali İhsan BALIM , ilçeye gelerek Başhekim olarak

 

 görevlendirilmiş ve daha sonra yatak kapasitesi 150’ye çıkarılmıştır.

 

            Ayrıca Senikent’in 16.06.1952 ‘de ilçe olmasını takiben kurulan Hükümet Tabipliği de

 

bir süre Devlet Hastanesi binasında hizmet vermiştir. Büyükkabaca kasabasında da 1956

 

yılında Sağlık Evi yapılarak sağlık hizmeti verlmiştir.

                       

 

                                                

Senirkent Devlet Hastanesi binası

 

 

            -1954 yılında Şarkikaraağaç ilçesinde zamanın Hükümet Tabibi Dr.Sadettin BİLGİÇ

 

başkanlığındaki dernek çalışmaları ile 25 yataklı 1.sınıf Sağlık Merkezi hizmete girmiştir.

 

            -Yalvaç Sağlık Merkezi, 1954 yılında şu andaki Devlet Hastanesi bahçesinde bulunan

 

binasına taşınarak hizmet vermeye devam etmiştir.

 

            -Sütçüler’de 1956 yılında 10 yatak kapasiteli bir sağlık merkezi ile 2 daireli lojman

 

inşaatları tamamlanarak hizmet vermeye başlamıştır.

 

            -Uluborlu ilçesinde 1957 yılında 10 yataklı bir sağlık merkezi ,1 doktor, 2 sağlık

 

memuru, 1 hemşire ve 2 hasta bakıcı ile hizmete girmiştir.

 

            -Keçiborlu’da 1957’de 10 yataklı bir sağlık merkezi inşaatının temeli atılmıştır. Ayrıca

 

bu yıllarda ilçenin Aydoğmuş, Senir ve Kılıç kasabalarında da  AÇS istasyonları açılarak

 

sağlık memuru ve ebeler ile sağlık hizmeti verilmiştir.

 

           

            -19.06.1957 tarihinde ilçe statüsüne kavuşan Atabey’de 1954 yılında Başöğretmen

 

Sadık DOĞAN tarafından kurulan Atabey Hastane Yaptırma Derneği’nin Merkez İlçe ve

 

kendisine bağlı köylerden para ve ayni yardım toplaması ile 1958 yılında Devlet-Vatandaş

 

işbirliği sergilenerek 10 yataklı Sağlık Merkezi yapımına başlanmış,1960 yılında hizmete

 

girmiştir. Bu suretle çevrede bulunan Büyükgökçeli, Bozanönü, Kuleönü gibi yerleşim

 

birimlerinin sağlık problemlerine de ilçe sağlık merkezi cevap vermiştir.

 

                                                           Atabey Sağlık Merkezi binası

 

            -Gelendost’un 04.03.1954’de ilçe olmasını takiben 10 yataklı bir sağlık merkezi ,

 

1 doktorve 1 hemşire ile hizmet vermeye başlamıştır.

 

            -Gönen’de bu dönemde sağlık hizmetleri, Sağlık Müdürlüğü tarafından haftada 1 gün

 

kasabaya gönderilen doktor tarafından yürütülmüştür.

 

Isparta Sıtma Savaş Tabipliği, 1960 yılında Antalya Bölge Başkanlığı’ndan ayrılmak sureti ile

 

Burdur ilini de içine alarak Isparta Sıtma Savaş Bölge Başkanlığı haline getirilmiştir.

 

1958 tatihi itibari ile ilde hizmet veren eczane sayısı 3 olmuştur.

 

 

 

 

 

                        1953-1959 YILLARI ARASINDA iL’DE BULUNAN DOKTOR SAYISINI

GÖSTERİR TABLO

 

1953

1954